NAŁĘCZÓW – Sobotnie popołudnie 13 września 2014 r., w Domu Rekolekcyjnym „Promień” w Nałęczowie, było rzadką a cenną okazją do zapoznania się z kulisami tworzenia programów Reality show.
Grażyna Chrobak dziennikarz i teolog, siostra służka z Sandomierza, w ramach cyklu Lato w PROMIENIU zaprezentowała wykład pod tytułem: „Reality show – granice prawdy czy miraż wrażeń”.
W swoim wykładzie, rozpoczętym prezentacją przykładu tego rodzaju programów, przedstawiła historię ich powstawania. Ukazała jak rozpowszechniał się ten gatunek na świecie, przyczyny jego popularności, mechanizmy tworzenia oraz moralne skutki przekraczania granic określonych przez prawo naturalne zapisane w psychice osób będących nie zawsze świadomymi ochotnikami do odgrywania ról narzuconych w tych programach.
Ogromna oglądalność programów Reality show – wyjaśniła prowadząca wykład – jest tłumaczona przez znawców mediów nieodpartą chęcią uczestniczenia w życiu innych w „bezpieczny” sposób – bez odpowiedzialności i obciążenia się skutkami zaangażowania. Ponieważ wiele osób nie znajduje czasu na tworzenie rzeczywistych osobowych relacji z innymi ludźmi, zadawala się uczestnictwem w życiu medialnym. Pozwala ono na posiadanie wspólnych „znajomych” z telewizji i rozmawianie o nich w pracy bez negatywnych skutków zaspakajania chęci podglądania innych. Choć nie jest ono prawdziwym podglądaniem, ale oglądnictwem spektakli udających realne wydarzenia, to jednak doświadczanie silnych emocji przyciąga widzów. Producenci wykorzystują to dla powiększenia swych dochodów nie zważając na negatywne zjawiska towarzyszące realizacji takich produkcji.
Dbając o obiektywne ukazanie gatunku „Reality Show” siostra Grażyna pokazała fragmenty programów tego typu, które odgrywają pozytywną rolę w odkrywaniu niezwykłych talentów muzycznych wśród osób niewykształconych muzycznie. Wyświetlone przykłady pokazały stylistykę tych spektakli wykorzystaną w podkreśleniu niezwykłości wyszukanych talentów postaci, które często stają się od tej pory gwiazdami. Choć nie wszyscy bohaterowie tych programów radzą sobie ze swoją nieoczekiwaną popularnością, nie można takim spektaklom odmówić pozytywnych wartości.
Z zupełnie inną oceną znawców przedmiotu, omówioną przez wykładowcę, spotykają się takie programy jak: „Wielki Brat”, „Dwa światy”, „Dlaczego ja?”, „Trudne sprawy”, „Pamiętniki z wakacji” czy „Nasz nowy dom”. Jako typowe programy z grupy reality show są one mieszanką dokumentalnego reportażu, teleturnieju (duże nagrody pieniężne) oraz tasiemcowej mydlanej opery. Ich konstrukcja polega – najogólniej mówiąc – na postawieniu człowieka w sytuacji kryzysowej, a następnie obserwowaniu jego zachowań, przy czym całość sprawia wrażenie czegoś przyjemnego (chociaż kontrowersyjnego jednocześnie) i – rzecz oczywista – odpowiednio przygotowanego do sprzedaży. Takie programy dla krytycznego odbiorcy mogą stać się czynnikiem stymulującym do przemyślenia, w jaki sposób by zareagował będąc w tej samej sytuacji. Mogą także czasami pomóc w uświadomieniu sobie określonych problemów oraz do ich pośredniego rozwiązania. W większości jednak przypadków modelują postawy kontrowersyjne, uczą odczuwania radości z awansu ulubionej postaci kosztem nieszczęścia innych. Manipulowanie widzem i dostarczanie mu niskiej wartości rozrywki nie jest tak dramatyczne, jak skutki ponoszone przez aktorów ochotników gotowych do niemoralnych zachowań. Choć weryfikuje się osoby zgłaszające się do udziału w takich programach, rzadko nie ponoszą one negatywnych skutków. Zdarzają się nawet samobójstwa, jako skutek uświadomienia sobie tego, co się stało przed kamerami na oczach milionów widzów. Podpisanie zgody na udział w nagrywaniu programu jest obwarowane ogromnymi karami pieniężnymi za ujawnienie kulisów ich tworzenia. Nawet ci, którzy z czasem chcą się z tego wycofać często nie zdobywają się na to. Siostra Grażyna Chrobak ukazała, jak bardzo te programy zmieniają zdolność rozróżniania między tym, co dobre a co złe. Przez pozór realnej rzeczywistości zmieniają postawy osób zwłaszcza młodych i mało krytycznych. Częstokroć przejmują rolę rodziny w procesie socjalizacji.
Obecność programów reality show w telewizji jest tak powszechna, że ich negatywne oddziaływanie jest coraz częściej spostrzegane przez społeczeństwo. Uczestnicy spotkania, dzięki prelegentce, o wiele wyraźniej zaczęli zauważać zwodniczość tych programów. Jednak siostra wzbudziła w słuchaczach nadzieję przytaczając wypowiedz medioznawcy prof. Wiesława Godzica: ”Wydaje mi się, że nadejdzie niedługo nowe pokolenie, bardziej konserwatywne i zniesmaczone liberalizmem, libertynizmem. Wtedy nastąpi z kolei zwrot i telewizje zaczną pokazywać nie promiskuityzm (brak reguł współżycia seksualnego i małżeńskiego), ale konsekwencje takiego zachowania.”
Wykładu siostry Grażyny Chrobak słuchano z zaciekawieniem. Po jego zakończeniu proszono ją jeszcze o prezentacje przykładów, które wybrała jako godne uwagi i ilustrujące omówione zagadnienie.
E K